کولیت عصبی بر مبنای طب سنتی

سندروم روده تحریک‌پذیر (IBS): علائم، علل و روش‌های درمان علمی + راهکارهای طب سنتی

سندروم روده تحریک‌پذیر یا کولیت عصبی (Irritable Bowel Syndrome) یکی از شایع‌ترین اختلالات عملکردی دستگاه گوارش است که باعث علائمی مانند درد شکم، نفخ، یبوست یا اسهال می‌شود. اگرچه این بیماری خطرناک نیست و باعث آسیب ساختاری به روده نمی‌شود، اما می‌تواند کیفیت زندگی فرد را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهد. خبر خوب این است که با اصلاح تغذیه، سبک زندگی و استفاده از روش‌های درمانی استاندارد، در اغلب افراد قابل کنترل است.

سندروم روده تحریک‌پذیر چیست؟

کولیت عصبی نوعی اختلال عملکردی دستگاه گوارش است که بر نحوه ارتباط مغز و روده تأثیر می‌گذارد. این اختلال باعث می‌شود اعصاب روده بیش از حد فعال شده و انقباضات روده، شدیدتر یا نامنظم عمل کنند. نتیجه این اختلال، بروز علائمی مانند گرفتگی شکم، تغییر در عادات روده و مشکلات هضمی است.

بر اساس آمار جهانی، حدود ۱۱.۲٪ جمعیت دنیا به IBS مبتلا هستند و احتمال بروز آن در زنان تقریباً دو برابر مردان است.

انواع سندروم روده تحریک‌پذیر

شناخت نوع IBS برای انتخاب روش درمان ضروری است.

سندروم روده تحریک‌پذیر با یبوست (IBS-C)

• مدفوع سفت و گلوله‌ای

• زور زدن هنگام دفع

• دفع ناکامل

• درد و نفخ شکمی

سندروم روده تحریک‌پذیر با اسهال (IBS-D)

• مدفوع شل و آبکی

• دفع مکرر

• فوریت برای رفتن به سرویس بهداشتی

• نفخ و درد شکم

سندروم روده تحریک‌پذیر مختلط (IBS-M)

• تناوب بین یبوست و اسهال

• تغییرات غیرقابل پیش‌بینی حرکات روده

• نفخ شدید

علائم اصلی کولیت عصبی

• یبوست یا اسهال شدید

• اسهال متناوب با یبوست

• نفخ و گاز معده

• درد و کرامپ شکمی

• وجود مخاط در مدفوع

• سوءهاضمه و عدم تحمل غذایی

• برآمدگی شکم

علائمی که نیاز به مراجعه فوری دارند:

• خون در مدفوع

• تب

• کاهش وزن ناخواسته

• درد شدید شکمی

علائم کولیت عصبی در زنان

نوسانات هورمونی باعث می‌شود زنان حساس‌تر به علائم IBS باشند، مخصوصاً در دوران قاعدگی.
شایع‌ترین علائم در زنان:

• نفخ شدید

• اسهال یا یبوست

• خستگی و بی‌خوابی

• درد شکم

علائم کولیت عصبی در مردان

علائم مشابه زنان است اما معمولاً:

• شدت کمتر گزارش می‌شود

• تعداد مردانی که برای درمان مراجعه می‌کنند کمتر است

علت احتمالی: تفاوت‌های هورمونی و حساسیت کمتر دستگاه گوارش مردان.

علت بروز سندروم روده تحریک‌پذیر

اگرچه علت دقیق مشخص نیست، اما عوامل زیر نقش اصلی دارند:

• استرس مزمن

• عفونت‌های گوارشی

• اختلال سیستم عصبی روده

• انقباضات غیرطبیعی عضلات روده

• تغییر در میکروبیوم روده

• حساسیت غذایی

• اختلال در محور مغز–روده

روش‌های درمان سندروم روده تحریک‌پذیر

درمان IBS قطعی نیست اما قابل کنترل است. درمان معمولاً بر پایه:

1. اصلاح رژیم غذایی

2. تغییر سبک زندگی

3. مصرف دارو (در صورت شدید بودن علائم)

4. مدیریت استرس

5. درمان‌های مکمل مثل گیاهان دارویی

تغییر سبک زندگی برای درمان کولیت عصبی

مهم‌ترین نکات:

• حذف یا کاهش لبنیات پرچرب

• کاهش مصرف قهوه و نوشیدنی‌های کافئین‌دار

• حذف نوشابه و نوشیدنی‌های گازدار

• افزایش مصرف فیبر (به‌صورت تدریجی)

• نوشیدن ۶–۵ لیوان آب روزانه

• ترک سیگار

• خوردن ۵ وعده کوچک به‌جای ۳ وعده بزرگ

• ثبت دفترچه غذایی

• انجام یوگا و مدیتیشن برای کاهش استرس

نسخه گیاهی قوی برای کولیت عصبی (طب سنتی)

ترکیب:

• اسطوخودوس: ۱۵ گرم

• بادرنجبویه: ۱۵ گرم

• مرزنجوش: ۱۰ گرم

• بهار نارنج: ۱۰ گرم

• پونه: ۱۵ گرم

• تخم گشنیز: ۱۰ گرم

طرز مصرف:

۱ قاشق غذاخوری از مخلوط فوق
در ۲ لیوان آب
۱۰–۱۵ دقیقه دم کرده
قبل از هر وعده غذا، ۲ استکان مصرف شود.

(این نسخه خاصیت آرام‌بخش، ضداسپاسم و ضدنفخ دارد.)

درمان کولیت عصبی در کودکان

• مصرف دم‌کرده بابونه یا نعناع ملایم

• رعایت رژیم غذایی سبک

• کاهش استرس و اضطراب

• پرهیز از غذای چرب، فست‌فود و نوشابه

• بررسی آلرژی غذایی زیر نظر پزشک

درمان کولیت عصبی در سالمندان

• رژیم غذایی سبک و کم‌چرب

• مصرف فیبر محلول

• نوشیدن مایعات کافی

• دمنوش‌های ملایم (بابونه، بادرنجبویه)

• فعالیت بدنی سبک مثل پیاده‌روی

• مصرف دارو فقط با نظر پزشک

سوالات متداول

کولیت عصبی چیست؟
اختلالی عملکردی در روده که باعث درد شکمی، نفخ، یبوست یا اسهال می‌شود.

آیا سندروم روده تحریک‌پذیر خطرناک است؟
خیر، اما می‌تواند کیفیت زندگی را کاهش دهد.

آیا IBS درمان قطعی دارد؟
خیر، اما با رژیم غذایی و سبک زندگی قابل کنترل است.

چه غذاهایی علائم IBS را تشدید می‌کنند؟
لبنیات پرچرب، قهوه، نوشابه، غذاهای چرب و صنعتی.

بهترین گیاهان دارویی برای IBS چیست؟
بابونه، نعناع، بادرنجبویه، تخم گشنیز، اسطوخودوس.